اهمیت راهبرد تحریم شکنی
رییس دولت چهاردهم تاکنون بیش از ۱۷ سفر صرفاً به کشورهای منطقه از جمله عراق و کردستان عراق، قطر، روسیه، مصر، تاجیکستان، آذربایجان، عمان، پاکستان، ارمنستان، چین، قزاقستان و ترکمنستان داشته و در بعضی از کشورها نیز بیش از یک بار حضور پیدا کرده است که این آمار به نوعی در طول کمتر از دو سال بسیار قابل توجه است.
به گزارش وصال نیوز به نقل از خبرگزاری فارس : سفر اخیر دکترپزشکیان ریاست جمهوری اسلامی ایران به قزاقستان و پس از آن ترکمنستان را میتوان در زمره برجستهترین اقدامات دیپلماتیک دولت چهاردهم در ماههای اخیر قرار داد؛ اقداماتی که صرفاً در حد حضور تشریفاتی یا مشارکت در یک گردهمایی نمادین باقی نمانده و بیانگر تلاشی تازه برای بازنگری در رویکرد تهران نسبت به منطقهای است که اگرچه همواره در ادبیات سیاست خارجی ایران جایگاهی قابل توجه داشته، اما کمتر بهصورت منسجم و اجرایی در قالب یک راهبرد پایدار دنبال شده است.
امروز آسیای مرکزی تنها به دلیل برخورداری از ذخایر انرژی، مسیرهای انتقال و بازارهای در حال گسترش اهمیت ندارد، بلکه به سبب نقش محوریاش در پیوند دادن شرق و غرب و قرار گرفتن در مسیر کریدورهای بزرگ بینالمللی ـ از کریدور شمال ـ جنوب گرفته تا محور چین، قزاقستان و ایران ـ به یکی از نقاط کانونی معادلات ژئوپلیتیکی بدل شده است.
دولت چهاردهم با تکیه بر شعار «تقویت تعاملات منطقهای»، این حوزه را بهعنوان بستری برای کاهش اثر تحریمها، پیوند با شبکههای نوین حملونقل و افزایش نقش ایران در آرایش جدید آسیای مرکزی مورد توجه قرار داده است.
نگاه کلان به همسایگان
در چنین فضایی، انجام دو سفر متوالی رئیس جمهور و همزمانی آن با برگزاری اجلاس «صلح و اعتماد» در عشقآباد، ابعادی فراتر از یک برنامه عادی دیپلماتیک مییابد؛ حضوری که تلفیقی از پیگیری دیپلماسی اقتصادی و ترانزیتی، طرح گفتمان صلح در یک چارچوب چندجانبه و انجام دیدارهای مهم در حاشیه اجلاس را در بر میگیرد. در این میان، ملاقات با ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، بهعنوان مهمترین بخش و کانون ثقل این سفرها قابل ارزیابی است.
پتاکید بر اتصالپذیری منطقهای
از نگاه راهبردی، هر استان مرزی ایران اگر بتواند تعامل خود را با همسایگان تقویت کند، عملاً بخشی از تحریمها را بیاثر کرده و اقتصاد کشور را از نقطه مرزی بازسازی میکند. عشقآباد یکی از همان نقاطی است که اگر مسیرهای انرژی و حملونقل میان دو کشور فعال بماند، متغیرهای اقتصادی ایران را بهطور مستقیم تحت تأثیر قرار میدهد.
در حاشیه اجلاس بینالمللی صلح و اعتماد، رئیسجمهور ایران مجموعهای از دیدارهای راهبردی با سران سه کشور روسیه، عراق و پاکستان داشت که هرکدام بازتابدهنده محورهای اصلی سیاست منطقهای تهران و فرصتی برای تقویت تعاملات دوجانبه خواهد بود.
دیدار راهبردی با روسای جمهور روسیه و عراق
در دیدار با ولادیمیر پوتین، موضوع اجرای توافق جامع همکاریهای راهبردی ایران و روسیه در مرکز گفتوگوها قرار گرفت. تهران بر عملیاتیسازی مفاد این توافق و ضرورت تسریع طرف روس در نهاییکردن روند اجرای آن تأکید کرد؛ اقدامی که نشان میدهد روابط دو کشور از سطح سیاسی فراتر رفته و وارد فاز کاربردی و زیرساختی شده است. دیدارهای رئیس جمهور با روسای جمهور عراق و پاکستان نیز بُعد مکمل همین رویکرد را آشکار کرد. و رئیس جمهور در گفتوگو با رئیسجمهور عراق، پروژه ریلی بصره–شلمچه، توسعه ارتباطات مرزی و سرمایهگذاری مشترک در اولویت قرار گرفت تا مسیر اتصالپذیری اقتصادی دو کشور تقویت شود.
پیگیری عملی توافقات حملونقلی و مرزی ایران با پاکستان
در دیدار با نخستوزیر پاکستان نیز بر پیگیری عملی توافقات حملونقلی و مرزی که در سفر اخیر تهران – اسلامآباد نهایی شده بود تأکید شد؛ مسیری که جایگاه ایران را در ترانزیت منطقهای و همکاریهای شرقی تثبیت میکند.
همکاریهای سه کشور در شکلگیری کریدور ترانزیتی
در همین راستا «حسین نوشآبادی» دیپلمات وزارت امورخارجه با اشاره به اهمیت سفر رئیسجمهور به دو کشور قزاقستان و ترکمنستان که دارای مشترکات تاریخی و تمدنی هستند، میگوید که «در کنار توسعه روابط و گسترش مناسبات دو جانبه ایران با این دو کشور همسایه در حوزههای سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و امنیتی، این سفر میتواند بستر همکاریهای سه کشور را در شکلگیری کریدور ترانزیتی و راه اندازی قطار دریایی_ ریلی که زمینهساز شکلگیری یک شبکه حمل و نقل جهانی است، فراهم کند.
نوشآبادی تاسیس این مسیر ترانزیتی آبی خاکی، از طریق دریا، ریل و جاده را زمینه ساز اتصال قاره بزرگ آسیا به اروپا دانست که جمهوری اسلامی ایران را محور این ترانزیت بینالمللی قرار خواهد داد.
مدیرکل قوانین و پارلمانی وزارت امور خارجه ایران، قزاقستان را در میان کشورهای آسیای میانه، بزرگترین قدرت اقتصادی و سیاسی و در عین حال بزرگترین شریک جمهوری اسلامی ایران برشمرد و افزود: سفر مسعود پزشکیان به این کشور در راستای تحکیم همکاری های اقتصادی- تجاری و نیز توسعه روابط در عرصههای ترانزیت، لجستیک، صنعت و کشاورزی بویژه کشت فراسرزمینی، تامین مواد پروتئینی و غلات است.
تعامل با همسایگان فرصت را از رژیم صهیونی و آمریکا در منطقه میگیرد
بهادر زارعی، استاد ژئوپلتیک دانشگاه تهران در رابطه تاثیر راهبرد همگرایی منطقهای میگوید که «در همه جای دنیا کشورهای پیرامون یک ظرفیت به شمار میآیند و این نگاه کاملاً درستی است و ژئوپلیتیک این را اثبات میکند. نباید چنین تصور شود که سیاست همسایگی یا تقویت روابط با کشورهای پیرامونی تنها گزینه موجود است؛ بلکه باید آن را بهترین گزینه دانست و این موضوع ارتباطی به این ندارد که یک کشور در شرایط تحریم اقتصادی باشد یا نباشد.
اگر در دهههای پایانی قرن بیستم، عمده برداشت از روابط همسایگی بر پایه تهدید تعریف میشد، در دهه اخیر و سالهای پیش رو این واقعیت غیرقابل انکار وجود دارد که در عصر کنونی، روابط پیرامونی یا همسایگی جنبه ژئواکونومیک دارد و کشورهای پیرامون فرصتهای ارزشمندی محسوب میشوند.
وی در ادامه میگوید که «نکته مهم برای ما این است که ایران از ظرفیت بالای تمدنی و تاریخی در منطقه برخوردار است و این وضعیت منحصر بهفرد، در کنار تعداد قابل توجه همسایگان، پتانسیل بالایی برای تأمین منافع ملی در چهارچوب سیاست همسایگی فراهم کرده است.
در رابطه با کشورهای پیرامون خزر، بهطور مشخص، روند مثبتی در جریان است و سطح تعاملات اقتصادی با روسیه و قزاقستان بهترتیب به ۴ و ۱ میلیارد دلار افزایش یافته است، اما طبیعی است که ظرفیت موجود بسیار فراتر از این مقدار است.»
زارعی در پایان معتقد است که «این یک اصل بدیهی است که در ترتیبات روابط منطقهای باید به توسعه اقتصادی و بنیانهای اقتصادی پیرامون توجه شود و بازاریابی هدفمند نیز صورت گیرد. حضور مؤثر در بازار کشورهای منطقه و همسایگان بهمنزله تقویت روابط و پیوندهای اقتصادی است که علاوه بر مزیتهایی مانند مسیر کوتاهتر و کاهش ریسک حملونقل، پیوندهای امنیتساز را نیز بهواسطه درگیر شدن منافع کشورها با یکدیگر به همراه خواهد داشت.
اگرچه هر میزان بیتوجهی ما به پیرامون، فرصت را برای رژیم صهیونیستی، آمریکا، انگلستان، اتحادیه اروپا، چین و هند و حتی رقبای منطقهای فراهم میکند تا جای ما را پر کنند.»
